Hình bên: Một người đang chở hàng tại Sài Gòn ngày 22 Tháng Tư, 2009. Cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu đang ảnh hưởng đến việc làm tại Việt Nam, khiến 2 triệu công nhân đang bị thất nghiệp. (Hình: Hoàng Ðình Nam/AFP/Getty Images)

Nguyễn Ðạt

Trước cơn bão suy thoái kinh tế toàn cầu khởi lên trong năm 2008, là một nước nhỏ, Việt Nam không chịu ảnh hưởng nặng nề, tuy nhiên hậu quả tác hại của nó cũng khá đậm nét.

Ảnh hưởng nặng nề hơn cả, là ngành dệt - may mặc và ngành da, sản xuất giày dép, các công ty thuộc hai ngành này, một số đi tới phá sản, số còn lại phải co cụm hoạt động. Thế nên tình trạng công nhân ngành dệt-da-may phải nghỉ việc đã xảy ra khá trầm trọng, nói chung trong cả nước, gần 5% lao động bị thất nghiệp, tức là khoảng 2 triệu người lao động không có việc làm.

Tiếp sau ngành dệt-da-may, là những công ty nước ngoài hoạt động tại Việt Nam. Ngay từ những ngày đầu của cơn bão suy thoái kinh tế toàn cầu, hầu hết công ty nước ngoài, đa số là những doanh nghiệp đóng trên địa bàn Hà Nội, Sài Gòn, đã giảm hẳn hoạt động, có công ty nộp đơn xin phá sản, có công ty sang nhượng lại cho doanh nghiệp khác.

Công ty đèn hình Orion-Hanel ở khu công nghiệp Sài Ðồng B đặt tại Long Biên, Hà Nội bị phá sản, đưa hàng ngàn lao động vào tình trạng thất nghiệp. Công ty LogiGear, một công ty kiểm định chất lượng phần mềm lớn nhất tại Việt Nam, đóng trên địa bàn Sài Gòn, cũng chịu ảnh hưởng nặng của cơn bão suy thoái kinh tế toàn cầu.

Từ khoảng 400 nhân viên của công ty LogiGear, nay đã phải cho nghỉ việc hơn 100 nhân viên, trong số này gồm hầu hết số nhân viên mới tuyển dụng, đã qua lớp đào tạo chuyên môn do công ty tổ chức, được thu nhận trước cơn bão suy thoái kinh tế toàn cầu chừng một tháng.

Cuối năm 2008, Thứ Trưởng Bộ Lao Ðộng-Thương Binh & Xã Hội của nhà nước Việt Nam đã xác nhận, tình trạng lao động thất nghiệp trong nước không diễn ra ồ ạt như các nước khác, nhưng sau đó, trong năm 2009, sẽ khá nặng nề.

Thân nhân chúng tôi, làm việc tại Trung Tâm Giới Thiệu Việc Làm ở Hà Nội, cho biết, thời gian đầu chịu ảnh hưởng của cơn bão suy thoái kinh tế toàn cầu, tại các điểm giới thiệu việc làm ở thủ đô có hàng trăm công ty tham gia đăng ký tuyển dụng lao động, sau đó liên tục giảm dần.

Tình hình hiện nay, nhiều công ty đã đăng ký tuyển dụng lao động ở các phiên giao dịch việc làm, lại tự hủy bỏ việc tuyển dụng của công ty mình. Trong một phiên giao dịch việc làm tại Hà Nội vào cuối Tháng Ba 2009, một lượng lớn lao động là những người đang có việc làm, họ tới đây tìm xin việc làm khác.

Hiện tượng này cho thấy, nhiều lao động đã và đang làm những công việc không phù hợp. Một vị lãnh đạo cảng tại thành phố Ðà Nẵng than vãn, “Một thực tế đang diễn ra tại cảng Ðà Nẵng, đó là việc chúng tôi cần tuyển dụng 2,000 thợ gò hàn mà không tuyển dụng được một phần nhỏ, vì không mấy lao động có chuyên môn tay nghề đạt yêu cầu.”

Công ty xe hơi Dana Ford cũng không tuyển dụng được cho nhu cầu 200 thợ gò hàn. Hầu hết những lao động xin việc làm nói trên ở Ðà Nẵng đều đã được đào tạo ở trường cao đẳng Công Nghệ thuộc Ðại Học Ðà Nẵng. Việc đào tạo, dạy nghề ở đây dẫn tới tình trạng “thừa người đã học nghề, thiếu người làm được việc”, và tình trạng này góp phần làm nạn thất nghiệp ngày càng gia tăng.

Ðây là tình hình chung các trường hướng nghiệp, đào tạo tay nghề trong cả nước. Cụ thể, tại các trường cao đẳng, đại học công nghệ của một thành phố cảng lớn như Ðà Nẵng, thì trong khi các doanh nghiệp có nhu cầu lắp ráp, chế tạo, các trường này lại chỉ đào tạo chuyên môn là sửa chữa!

Nhận xét chung về đào tạo nguồn nhân lực trong nước, ông Nguyễn Minh Hải, trưởng phòng tổ chức công ty Trường Hải, một công ty xe hơi lớn nhất, có uy tín nhất tại Việt Nam, nói, “Ðào tạo nguồn nhân lực tại các trường dạy nghề, ngoài kỹ năng chuyên môn (phải đi sâu vào thực hành) cần cả kỹ năng quản lý, và niềm tin vào công việc mình làm.

Trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay, các trường dạy nghề trong nước trở nên quá thiếu về trang thiết bị công nghệ, và đặc biệt không chú ý đào tạo cho người lao động về khả năng giao tiếp là vốn liếng ngoại ngữ, một phương tiện rất cần thiết trong quan hệ công việc.”

Chính phó thủ tướng thường trực CSVN Nguyễn Sinh Hùng thừa nhận, dù Việt Nam hiện nay đã có gần 2,000 cơ sở đào tạo nghề, trong đó có 100 trường cao đẳng, 600 trường trung cấp dạy nghề, nhưng việc đào tạo, giữa người học nghề và cơ sở đào tạo, sự gắn kết giữa đào tạo và thị trường lao động ở nước ta còn nhiều hạn chế, yếu kém.

Kể từ giữa năm 2008 tới nay, các quận huyện tại Sài Gòn đều tổ chức hướng dẫn tìm việc làm cho người lao động, mở các phiên giao dịch việc làm hàng tháng. Chúng tôi đã gặp nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học, một lúc làm sẵn nhiều bộ hồ sơ xin việc ở các nơi.

Có người may mắn, gặp công việc phù hợp, được đề nghị làm thêm bản sao bộ hồ sơ nộp phòng tuyển dụng, tới lúc có bản sao hồ sơ thì không chen vào được phòng tuyển dụng để thực hiện phỏng vấn trước khi được nhận việc!

Có người trình độ tay nghề cao, đã tự nhủ mình rằng, khi được một công ty nhận làm việc, dù công việc không phù hợp với khả năng chuyên môn, nhưng có việc làm là may mắn lắm rồi! Một thanh niên bà con của chúng tôi, trình độ tay nghề về may mặc khá cao, bị mất việc từ thời gian đầu cơn bão suy thoái kinh tế toàn cầu.

Ðầu năm 2009, khi nghe tin chi nhánh công ty Sài Gòn may mặc xuất nhập khẩu đặt tại huyện Thuận An, tỉnh Bình Dương tuyển từ 50-60 công nhân may lành nghề, người bà con chúng tôi lặn lội tìm tới ngay. Lương bổng tại đây chỉ bằng nửa số lương bổng của mình lúc trước, nhưng thế cũng là tốt rồi.

Vừa qua, người bà con chúng tôi lại được biết một công ty thiết bị may mặc ở quận Thủ Ðức tuyển dụng công nhân may giỏi, lương bổng cao gần bằng lương bổng trước đây, lại gần nhà hơn. Người bà con xin nghỉ việc ở chi nhánh công ty Sài Gòn may mặc, tới công ty thiết bị may mặc ở quận Thủ Ðức, thì tại đây đã tuyển dụng đủ người rồi! Người thanh niên tay nghề may mặc cao lại tiếp tục chen vai thích cánh cùng vô số lao động thất nghiệp ở các phiên giao dịch việc làm tại Sài Gòn, mỗi tháng đều tái diễn hết sức chộn rộn, náo nhiệt tới toát mồ hôi!

Bên cạnh những nỗ lực khiêm nhượng, khả năng giới hạn của các doanh nghiệp trong nước, ngành chức năng thuộc Bộ Lao Ðộng-Thương Binh và Xã Hội hô hào thúc đẩy hoạt động xuất khẩu lao động “nhằm tiến tới hàng đầu các nước về xuất khẩu lao động, giải quyết việc làm!”

Trong cơn bão suy thoái kinh tế toàn cầu, việc xuất khẩu lao động của Việt Nam càng gặp khó khăn. Malaysia là nơi đã tiếp nhận lao động Việt Nam nhiều nhất, từ 30,000 lao động mỗi năm trước đây, trong năm 2008 tới nay mới tiếp nhận 7,000 lao động Việt Nam.

Ðài Loan vươn lên đứng đầu về tiếp nhận lao động Việt Nam, đã tiếp nhận tới 30,000 người trong năm 2008, từ cuối năm tới hết quý 1 năm 2009 chựng hẳn lại vì nhiều doanh nghiệp ở đây đã phá sản.