Các thí sinh ở Hà Nội thường đến Văn Miếu Quốc Tử Giám sờ đầu rùa trên bia tiến sĩ để lấy hên. Hình: Hoang Dinh Nam/Getty Images. Nhiều phụ huynh bỏ cả công việc để chờ con trước cổng trường. Hình: Hoang Dinh Nam/Getty Images.

Ngọc-Lan/Người Việt

Ngày 2 tháng 6, 2009,hơn một triệu học sinh trung học phổ thông (THPT) ở Việt Nam chính thức bước vào kỳ thi Tú Tài. Năm nay học sinh lớp 12 sẽ thi Tú Tài ở sáu môn: Văn, Toán, Anh Văn, Vật Lý, Sinh Vật và Ðịa Lý. Ðây là kỳ thi Tú Tài đầu tiên của chương trình cải cách giáo dục theo chế độ phân ban của Bộ Giáo Dục và Ðào Tạo. Năm nay quanh chuyên thi cử, vấn đề được quan tâm nhất chính là chuyện chấm thi.

Nhiêu khê và tốn kém

Năm nay là năm đầu tiên Bộ GD áp dụng hình thức chấm thi hoán chuyển các bài tự luận, tức là trao đổi bài thi để chấm giữa các tỉnh thành trong cả nước với nhau. Trong 6 môn thi tốt nghiệp thì ba môn Toán, Văn, Ðịa lý thi hình thức tự luận, những môn còn lại thi trắc nghiệm.

Bài thi tự luận của Hà Nội sẽ do Hải Phòng, Hà Nam và Nghệ An chấm. Hà Nội sẽ chấm cho Nam Ðịnh, một phần bài của Thanh Hóa, Thái Bình, và Ninh Bình.

Bài thi của Sài Gòn sẽ do 3 tỉnh: Ðồng Nai, Bình Thuận, và Tiền Giang chấm. Sài Gòn sẽ chấm cho Tây Ninh, Long An, Bến Tre, Bình Dương, và Bình Phước.

Theo ông Nguyễn Hiệp Thống, chánh văn phòng Sở GD-ÐT Hà Nội thì Hà Nội sẽ thuê xe đặc chủng, đóng gói bài thi an toàn và có công an hộ tống bài thi đến các tỉnh đã qui định.

Còn Sở GD-ÐT Sài Gòn thì cũng cho thuê ba xe ô tô và tài xế quen đường đi để giao bài theo hai hướng ngược nhau, về miền Tây (Long An, Bến Tre) và miền Ðông (Tây Ninh, Bình Dương, Bình Phước.)

Phát biểu ý kiến về vấn đề hoán chuyển bài chấm này, cô Hoàng Mai, giáo viên một trường trung học ở huyện Hóc Môn-Sài Gòn, nói, “Không hiểu nổi các ông ấy nghĩ gì. Ðời sống giáo viên thì khó khăn, mà các ông thì lại xài tiền vô lối! Lại thêm bao nhiêu chi phí công sức cho việc vận chuyển bài thi. Và lại có ý kiến năm sau sẽ hoán chuyển giáo viên tỉnh này đi coi thi tỉnh khác nữa. Thật không hiểu nổi!”

Cô Triệu Thị Huệ, tổ trưởng bộ môn Văn của trường Chuyên LHP ở Sài Gòn, thì lại thẳng thắn, “Việc hoán đổi bài thi để chấm đã bộc lộ được sự lúng túng và yếu kém của họ trong quản lý. Nói rằng để bảo đảm sự công bằng khách quan nhưng thực tế chỉ thấy phiền hà, tốn kém.”

Một giáo viên khác thì lại ưu tư, “Tình trạng giao thông ngày càng khủng khiếp, nói dại nếu lỡ xe chở bài thi về các tỉnh bị lật, mất bài thi học trò mình thì sao đây? Phải tổ chức lại kỳ thi khác à?”

Không biết Bộ Giáo Dục có tìm hiểu và lường trước hết mọi tình huống trước khi ra quyết định này không.

Nhớ lại, cách đây vài năm, một vị chủ tịch hội đồng thi Tú Tài ở Sài Gòn đã xớn xác cắt nhầm đề thi của một môn, thế là xem như lộ đề, và tất cả phải thi lại. Sự thiệt hại về tiền của đó, ai chịu?

Liệu có thực sự công bằng khách quan?

Ở vai trò lãnh đạo, nhưng ông Nguyễn Văn Ngai, phó giám đốc Sở GD-ÐT Sài Gòn cũng bộc lộ sự lo lắng của mình với báo chí, “Lo lắng nhất là việc chấm bài giữa các địa phương. Chúng tôi đã đề nghị Bộ phải có đáp án công bằng để tránh hiểu khác nhau về biểu điểm mà vận dụng rộng hoặc hẹp.”

Tại sao lại có sự âu lo này? Bởi lẽ chất lượng tốt nghiệp của học sinh sẽ là thước đo thành tích của các sở, các trường và của bản thân mỗi giáo viên.

Chủ trương của Bộ GD-ÐT CSVN trong việc hoán chuyển bài thi này là nhằm công bằng, khác quan, giảm bớt tiêu cực. Nhưng liệu cách làm đó có khả thi và khoa học không khi mà chỉ riêng việc chia bài và vận chuyển về các tỉnh đã là một sự tốn kém quá mức.

Tiêu cực trong thi cử ở Việt Nam thì có muôn ngàn cách. Ðơn cử một ví dụ. Cách nay 5 năm, trong một kỳ thi Tú Tài tại Sài Gòn, khi ấy chưa có chuyện hoán chuyển bài chấm, mà chỉ là hiệu trưởng và giáo viên trường này sang coi thi trường khác. Phụ huynh học sinh tại một số trường sở tại đã “biết điều” bằng cách đóng góp thêm tiền bồi dưỡng cho giáo viên coi thi với mong muốn giáo viên sẽ nhẹ tay với con em họ. Còn về phía “lãnh đạo hội đồng thi” thì đã có người gọi điện đề nghị thẳng thừng xem hiệu trưởng của trường mà mình đang coi thi có đóng góp hỗ trợ gì không. Một vị hiệu trưởng cho biết “do kinh phí tự có của trường eo hẹp nên không thể giúp gì thêm.” Thế là chỉ trong vòng một giờ sau, ba học sinh của trường đó bị lập biên bản vì “quay cóp.” Năm đó, toàn thành phố chỉ có bốn trường hợp vi phạm nội qui thi cử!

Riêng chuyện chấm thi, việc mỗi buổi, những người có trách nhiệm cứ lên thông báo với giáo viên tỉ lệ đến giờ phút đó là bao nhiêu, và đề nghị người chấm nên nới tay như thế nào để mà tỉ lệ coi sao cho được! Một giáo viên dạy tại quận 11 kêu lên: “Chỉ thiếu điều cầm tay kêu mình phải cho bao nhiêu điểm để mà đạt theo tỉ lệ cấp trên mong muốn.”

Tâm trạng trước giờ thi

“Lo lắng, mệt mỏi, căng thẳng” chính là cảm giác của cô Ðặng Hoàng Mai, giáo viên Văn trường Lý Thường Kiệt, trước giờ G. Bởi lẽ theo cô áp lực năm nay nặng hơn mọi năm rất nhiều do có quá nhiều cái mới trong chương trình nên “không dám nói chắc điều gì,” ngoài việc tỉ lệ đậu rớt của học sinh cũng vẫn là thước đo chất lượng thành tích của sở, của trường và của giáo viên.

Không chỉ vì lo lắng bởi học sinh ngoại thành yếu kém, mà ngay cả ở trường giỏi nhất Sài Gòn như trường LHP thì 'mệt mỏi' cũng là cảm giác không tránh khỏi đối với người giáo viên dạy lớp 12 có môn thi tốt nghiệp.

Về phía học sinh, tuy không bị áp lực thành tích như giáo viên, nhưng với các em “trượt là chết!” Theo báo Dân Trí thì nhiều học sinh đã được giáo viên “cảnh báo” rằng “kỳ thi tốt nghiệp năm nay rất 'cam go' vì không có thi lần 2 để làm lại. Nếu lỡ trượt, đến năm sau có thể phải thi đến 8 môn.” Vì thế mà học sinh phải tích cực học thêm tất cả các tối trong tuần, đêm về học tới 12 giờ, ngủ 3 tiếng tới 3 giờ sáng dậy học tiếp.

Một học sinh lớp 12 ở khu vực Cầu Giấy (Hà Nội) lo âu, “Trước khi thi, bọn em cũng thăm dò sức học của học sinh các trường khác thi cùng cụm. Nghe nói trong ba trường lần này trường em vẫn là khá nhất nên chắc cũng không nhờ vả được gì. Nhưng lo nhất vẫn là vụ chấm chéo vì chẳng biết các thầy cô ở tỉnh khác có chặt tay với bọn mình không.”

Chính vì sự lo lắng đó mà tất cả các sĩ tử đã vùi đầu học ngày học đêm. Tất cả các trang blog Yahoo 360 hay Yahoo Plus, nơi trao đổi tâm tình, suy tư thường xuyên của nhiều học sinh cũng im ắng hẳn, bởi “tất cả cho kỳ thi.”

Và cũng chính vì lượng bài vở quá nhiều mà nhiều học sinh còn có cả ý định mang đồng xu may rủi vào phòng thi để chọn đáp án cho các môn trắc nghiệm.