Lê Minh Hà - Viết riêng cho Người Việt

Lời Tòa Soạn: Nhật báo Người Việt xin giới thiệu một loạt bài viết dưới dạng ký sự của nhà văn nữ Lê Minh Hà trong chuyến cùng gia đình đưa người con trai lần đầu về thăm Việt Nam. Lê Minh Hà, hiện đang sinh sống tại Ðức, sẽ ghi lại những điều “mắt thấy tai nghe” tại Việt Nam, và sẽ gởi đến quý độc giả những ghi nhận ấy trong suốt chuyến hành trình kéo dài một tháng cùng gia đình.

***

Phản xạ đầu tiên của thằng con lớn khi lên xe ô tô rời sân bay là với tay quàng dây bảo hiểm. Và không thấy. Ông cậu đang cầm lái bảo dây đang ở dưới đít cháu ngồi ấy và thằng con mặt mũi bần thần vì bất an. Nhưng rồi cậu chàng yên tâm ngay để ngắm cảnh dọc đường. Ðây, bờ mương một dãy chuối chưa trổ buồng đứng rũ dưới nắng. Ðây, một gốc cổ thụ trùm bóng mát lên những mái quán xiêu vẹo, quán chữa xe, quán cắt tóc, dĩ nhiên, bên cạnh đó là quán nước.

Mát mẻ và thân thương tựa hồ những mái quán dọc con đường sơ tán tuổi thơ, những ba la bông đỏ, những ngả rẽ về làng Vân, ngả xuôi tới Vân Ðình. Gương mặt người lại qua cũng hệt gương mặt người ngày tháng cũ, tần tảo, cằn cỗi mà tươi bưởi. Hình như người khá giả không dừng chân nơi này. Cái khác duy nhất mà tôi nhìn ra là đôi ba cái xe máy tòng tọc dựng trước quán và chồng bia lon nước ngọt hình tháp bên cạnh lọ bánh rán tẩm đường. Và bụi. Bụi mờ mịt khắp con đường dẫn vào thành phố. Thì thế! Nhà cửa mọc lên từng ngày, vật liệu chuyên chở từng ngày thế này. Khắp nơi thấy nhà cửa mới xây “cực kỳ hoành tráng.” Rồi còn sự đông người. Người lạng lách xe máy vèo vèo trước mũi ô tô khiến tôi biến thành cái phanh mồm lúc nào không biết. Về tới nhà, thằng bé con cười khì khì ở đây đi ô tô không cần quàng dây thật mẹ ạ. Con nhìn đồng hồ, tốc độ xe có lúc chỉ 10 km một giờ, không sợ. Ơ hơ, thế mới đúng là con trai mẹ, biết đường ta ta cứ đi.

Và nó cũng không tỏ vẻ kinh ngạc gì khi xe dừng trước một nhà cao tầng trong một khu nhà lắp ghép cũ, khu Thành Công. Nhà nhà cơi nới, “đeo ba lô” đằng trước đằng sau. Lởm chởm, lô nhô. Ôi, phố Phái sẽ muôn đời là Hà Nội của một thời dường như xa lắm trong nhịp sống cuồng nhiệt này.

Hà Nội của thời tôi, là nhà lắp ghép, là chuồng cọp, còn bây giờ, “ba lô” đằng trước đằng sau. Bà chị gái tôi, giáo viên, không được chia nhà cửa gì, liều lĩnh xây hẳn một tầng trên mái, chất lượng căn hộ mới nhìn hơn đứt chất lượng căn hộ cũ mua hỏa hồng. Nhưng có nguy hiểm không? Chị Kim Trâm đến chơi, cười: yên tâm, nhà này chất lượng... Liên Xô. Xây thêm tầng nén xuống thì không sao, lao rầm sắt ra đua thành phòng mới còn được nữa là. Chị là kỹ sư chị... biết. Mấy chị em cười rầm rĩ, rồi cười dịu dàng nho nhỏ dần khi nhắc cùng nhau một Hà Nội của ba mươi bốn mươi năm trước ngày còn tuổi bé, khi Hà Nội còn vườn trong phố, còn hương cây - Những ngày chúng tôi rồng rắn lên mây cùng nhau đi qua chiến tranh.

Khu tập thể Thành Công gần ba mươi năm trước là một bãi rác khổng lồ. Hồi tôi học Sư Phạm, đi qua đê La Thành, hay tạt vào đây thăm cô bạn gái. Khi đó khu này là khu tập thể mới nhất của Hà Nội. Vượt qua triền đê (kéo từ Ô Chợ Dừa qua Nhạc Viện, qua trường Mỹ Thuật Công Nghiệp, và Ðại Học Văn Hóa) bốc mùi giẻ rách dân đồng nát phơi là tới cái khu này. Có vẻ như hiện đại và hoành tráng và vân vân nhất vào thời đó, chí ít vì ở đó có cả căn hộ ba phòng. Ðã nhiều đêm tôi nằm trong một căn phòng cheo leo trên tầng năm, ôm thằng bé cháu mồ côi cho mẹ nó mang chiếu đi giặt nhân ngày có nước, và lắng nghe... Tiếng chim lợn kêu ghê rợn ngoài kia, trên con sông đen lặng lẽ chở trăng mờ. Hai mươi mấy năm sau, đứa cháu đã là một chàng trai trưởng thành, dòng sông còn lại đó, chảy nặng nhọc hơn vì bùn đọng nhiều hơn, và bốc mùi khủng khiếp trước mỗi lần đổi giời. Thằng bé lớn thì cứ đeo theo mẹ hỏi mùi gì. Thằng bé bé buổi sáng theo bố ra hồ, đi men theo con sông bốc mùi, về nôn trớ cả ngày và một ông bạn bác sĩ bảo có thể nó bị ngộ hơi. Nhưng với bố mẹ chúng nó thì bình thường, chẳng có gì lạ cả. Với chúng tôi, đó chính là tổ quốc, là thành phố quê hương, là tuổi trẻ cọc cằn vì thiếu đói thời bao cấp, mà lòng vẫn im lìm xôn xao bao nhiêu khát khao.

Khu Thành Công giờ biến đổi, cũng với nhịp điệu y như mọi góc phố, ngõ hẹp ở thành phố này. Thành Công cũ thì xuống cấp, cơi nới loạn xạ. Thành Công mới, phải gọi như thế chăng cái phần phình ra sau này, là khu Láng Hạ, thì khác hẳn. Trên mảnh đất hôm nay sừng sững những ngôi nhà chọc giời, một ngày đã xa mà không muốn quên, tôi thả tóc bay trong gió trưa chang chang nắng cho đỡ nóng, đạp xe trên con đường nối từ Giảng Võ sang Láng qua một cánh đồng rác mênh mông. Ði mượn giáo trình ngôn ngữ của trường Tổng Hợp để về lòe mấy đứa bạn Sư Phạm. Kinh thật. Nghĩ mà phục tuổi mình. Làm sao ngày ấy đói xanh xao mà vẫn có thể nhồi vào đầu đứa thì cổ điển đứa thì sức bền vật liệu, và vẫn rưng rưng được cùng nhau trước một... chẳng hạn như câu thơ này “hơi lạnh nào ngón tay cầm se giá suốt cuộc đời chưa hiểu hết vì sao” (Lưu Quang Vũ). Chỉ đơn giản vì đẹp. Chẳng lẽ chỉ đơn giản vì đẹp? Cho đến bây giờ, tôi biết, vẫn có những người chưa thôi tự hỏi mình câu hỏi này.